Positive News-ը մայիսի 8-ին հրապարակել է 2026 թվականի 19-րդ շաբաթվա դրական լուրերի ամփոփումը։ Այս շաբաթվա գլխավոր թեմաներն են՝ առողջապահական նոր հայտնագործությունները, Մեքսիկայում համընդհանուր անվճար բուժօգնության խոստումը, վերականգնվող էներգիայի աճը, Ամստերդամում բարձր ածխածնային արտադրանքների գովազդի արգելքը, ինչպես նաև ծովային էկոհամակարգերի պաշտպանության կարևոր քայլերը։ 

Արյան նոր թեստը կարող է կանխատեսել հիվանդության ընթացքը

* Լոնդոնի Imperial College-ի գլխավորած գիտնականները փորձարկել են արյան նոր թեստ, որը կարող է կանխատեսել՝ ինչպես կզարգանա հիվանդությունը և ինչպես հիվանդը կարձագանքի բուժմանը։
* Թեստը հիմնված է արյան մեջ RNA նշանների ուսումնասիրության վրա։
* Երբ մարդը հիվանդանում է, որոշ գեներ ակտիվանում կամ անջատվում են, և այդ փոփոխությունները կարող են կարևոր տեղեկություն տալ օրգանիզմի վիճակի մասին։
* Հետազոտության ընթացքում թեստը փորձարկվել է տարբեր հիվանդությունների դեպքում՝ ներառյալ վարակիչ և քրոնիկ հիվանդությունները։
* Ըստ Imperial College-ի՝ այն կարողացել է նաև կանխատեսել, թե աղիքների բորբոքային հիվանդություն ունեցող պացիենտները ինչպես կարձագանքեն բուժմանը։
* Գիտնականները նշում են, որ դեռ լրացուցիչ հետազոտություններ են պետք, սակայն գործնական թեստը կարող է հասանելի դառնալ մոտ հինգ տարվա ընթացքում։ 

Ալցհայմերի դեմ դեղերի հետազոտություններում աճ կա

* Նոր ակնարկի համաձայն՝ վերջին տասնամյակում Ալցհայմերի դեմ հնարավոր նոր դեղերի թիվը աճել է 40 տոկոսով։
* Հետազոտողները նշում են, որ սա լուրջ հույս է տալիս հիվանդության բուժման և հետագայում նաև կանխարգելման ուղղությամբ։
* Ներկայում փորձարկվում են դեղեր, որոնք կարող են օգտակար լինել հիվանդության տարբեր փուլերում։
* Դրանք ներառում են թե՛ այն մարդկանց, որոնք դեռ ախտանշաններ չունեն, բայց ռիսկային խմբում են, թե՛ հիվանդության ավելի ծանր փուլերում գտնվող պացիենտներին։
* Alzheimer’s Research UK-ն այս առաջընթացը գնահատել է դրական՝ նշելով, որ դեղերի զարգացման ուղղությունը հիմա ավելի մեծ և բազմազան է, քան երբևէ։ 

Մեքսիկան խոստանում է անվճար համընդհանուր բուժօգնություն

* Մեքսիկայի կառավարությունը հայտարարել է, որ հաջորդ տարվանից երկրում պետք է ներդրվի անվճար և համընդհանուր առողջապահական համակարգ։
* Ծրագիրը վերաբերում է շուրջ 120 միլիոն բնակչություն ունեցող երկրին։
* Տարեց քաղաքացիներն արդեն սկսել են գրանցվել նոր համակարգում։
* Նոր մոտեցումը պետք է փոխարինի ներկայիս մասնատված և անհավասար համակարգին։
* Մեքսիկայի գործող համակարգում ավելի հարուստ քաղաքացիները հաճախ օգտվում են ապահովագրական կամ մասնավոր բուժծառայություններից, իսկ ցածր եկամուտ ունեցողները՝ անվճար, բայց ծանրաբեռնված հանրային համակարգից։
* Նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումը փոփոխությունը որակել է որպես պատմական քայլ։
* Ծրագիրը մեծապես հիմնվելու է արդյունավետության բարձրացման և բժշկական գրառումների թվայնացման վրա։
* Միևնույն ժամանակ կան քննադատներ, որոնք զգուշացնում են, որ լրացուցիչ ֆինանսավորումը կարող է բավարար չլինել՝ հաշվի առնելով Մեքսիկայի առողջապահական ծախսերի համեմատաբար ցածր մակարդակը ՏՀԶԿ երկրների շարքում։ 

Աշխարհը մտնում է «էլեկտրականության դարաշրջան»

* Միջազգային էներգետիկ գործակալության նոր գլոբալ զեկույցի համաձայն՝ հանածո վառելիքը աստիճանաբար կորցնում է իր գերիշխող դիրքը համաշխարհային էներգետիկ շուկայում։
* Գործակալությունը նշել է, որ աշխարհը մտել է «էլեկտրականության դարաշրջան»։
* 2025 թվականին էներգիայի ընդհանուր պահանջարկը շարունակել է աճել։
* Նոր պահանջարկի մեկ քառորդը բավարարվել է արևային էներգիայի միջոցով։
* Սա առաջին դեպքն է, երբ վերականգնվող էներգիայի աղբյուրը դարձել է պահանջարկի աճի ամենամեծ մասնաբաժինը ապահովող աղբյուր։
* Զեկույցում առանձնացվել է նաև մարտկոցային պահեստավորման արագ զարգացումը։
* 2025 թվականին մարտկոցային պահեստավորումը եղել է էներգետիկ ոլորտի ամենաարագ աճող տեխնոլոգիաներից մեկը։
* Սակայն ամբողջ պատկերը միայն դրական չէ․ նավթի, գազի և ածխի պահանջարկը նույնպես աճել է։
* Նավթի պահանջարկը աճել է 0.7 տոկոսով, գազինը՝ 1 տոկոսով, ածխինը՝ 0.4 տոկոսով։
* Այնուամենայնիվ, այս աճը ավելի դանդաղ է եղել, քան 2024 թվականին։
* Էլեկտրական մեքենաների վաճառքը աճել է 20 տոկոսով, ինչը օգնել է սահմանափակել նավթի պահանջարկի աճը։
* Համաշխարհային էներգետիկ արտանետումները, սակայն, 2025 թվականին դեռ աճել են 0.4 տոկոսով, մինչդեռ դրանք պետք է արագ նվազեին։
* Հույս ներշնչող կետերից մեկն այն է, որ Չինաստանի արտանետումները 2025 թվականին նվազել են։ 

Մեծ Բրիտանիայում տանիքային արևային էներգիայի բում է

* Մերձավոր Արևելքում հակամարտության հետևանքով առաջացած էներգետիկ ճգնաժամը խթանել է Մեծ Բրիտանիայում տանիքային արևային համակարգերի տեղադրման աճը։
* Բրիտանական կառավարական տվյալներով՝ մարտ ամսին երկրում իրականացվել է 27 հազար արևային տեղադրում։
* Սա համարժեք է մոտավորապես մեկ տեղադրման յուրաքանչյուր երկու րոպեն մեկ։
* Այդ ցուցանիշը ամենաբարձր ամսական թիվն է 2012 թվականից ի վեր։
* Մեծ Բրիտանիայի արևային հզորությունը վերջին մեկ տարում աճել է 11.7 տոկոսով։
* Կառավարությունը նշում է, որ առաջիկայում շահագործման կհանձնվեն նաև ավելի մեծ արևային նախագծեր։
* Էներգետիկայի նախարար Էդ Միլիբանդի խոսքով՝ արդեն 2 միլիոն բրիտանական ընտանիք ունի տանիքային արևային համակարգ։
* Ըստ նրա՝ սա օգնում է ընտանիքներին դիմակայել գլոբալ էներգետիկ ցնցումներին, նվազեցնել վճարները և ազատվել հանածո վառելիքի կախվածությունից։ 

Ամստերդամը արգելել է հանածո վառելիքի և մսի գովազդը հանրային տարածքներում

* Ամստերդամը դարձել է առաջին մայրաքաղաքը, որը արգելել է բարձր ածխածնային արտադրանքների գովազդը։
* Արգելքը վերաբերում է, մասնավորապես, մսին, ավիաչվերթներին և ներքին այրման շարժիչով ավտոմեքենաներին։
* Նոր կանոնները ուժի մեջ են մտել մայիսի 1-ին։
* Նման քայլեր նախկինում իրականացրել էին Նիդեռլանդների այլ քաղաքներ, այդ թվում՝ Հաագան, Ուտրեխտը և Դելֆտը։
* Քաղաքային խորհրդի ներկայացուցիչ Ջեննեկե վան Պեյպենի խոսքով՝ Ամստերդամում այլևս տեղ չկա այն ընկերությունների գովազդի համար, որոնք նպաստում են կլիմայական ճգնաժամին։
* Որոշ ոլորտներ, այդ թվում՝ Նիդեռլանդների մսարդյունաբերությունը, քննադատել են որոշումը։
* Քննադատները պնդում են, որ այն սահմանափակում է ընկերությունների առևտրային ազատությունը։
* Կլիմայի և առողջապահության ոլորտի փորձագետ Շվետա Նարայանը, սակայն, պաշտպանել է որոշումը՝ այն համեմատելով ծխախոտի գովազդի սահմանափակումների հետ։ 

Գանան ստեղծել է իր առաջին ծովային պահպանվող տարածքը

* Գանան հայտարարել է իր պատմության մեջ առաջին ծովային պահպանվող տարածքի ստեղծման մասին։
* Greater Cape անունով տարածքը զբաղեցնում է 703 քառակուսի կիլոմետր։
* Այն կարևոր ձվադրման գոտի է ձկների համար։
* Տարածքում ձկնային պաշարները նվազել են գերձկնորսության հետևանքով։
* Նոր պահպանվող գոտին կունենա հիմնական տարածք, որտեղ ձկնորսությունն ամբողջությամբ արգելվելու է։
* Այլ հատվածներում ձկնորսությունը և որոշ գործողություններ թույլատրվելու են, բայց խիստ կարգավորմամբ։
* Բնապահպանական կազմակերպությունները ողջունել են որոշումը, բայց նշել են, որ հաջողությունը կախված է վերահսկողության արդյունավետությունից։
* Environmental Justice Foundation-ի հիմնադիր Սթիվ Թրենթը նշել է, որ սա որոշիչ պահ է Գանայի համար, քանի որ երկրի ձկնային պաշարները մեծ ճնշման տակ են։
* Նրա խոսքով՝ լավ ֆինանսավորվող և արդյունավետ վերահսկվող տարածքը կարող է պաշտպանել կենսական էկոհամակարգերը և աջակցել միլիոնավոր մարդկանց կենսապահովմանն ու սննդային անվտանգությանը։ 

Շոտլանդիայում ծովի հատակի կյանքը վերականգնվում է

* Շոտլանդիայի South Arran ծովային պահպանվող տարածքում հազարավոր ծովահատակային տեսակներ վերադարձել են այն բանից հետո, երբ այնտեղ արգելվել է հատակային տրալային ձկնորսությունը։
* Նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ այդ տարածքում այժմ ապրում է երկու անգամ ավելի շատ տեսակ և երեք անգամ ավելի շատ կենդանի օրգանիզմ, քան այն տարածքներում, որտեղ տրալային ձկնորսությունը դեռ թույլատրվում է։
* Հատակային տրալինգը ձկնորսության ամենավնասակար ձևերից է, քանի որ ցանցերը քերում են ծովի հատակը։
* Չնայած դրան՝ այն դեռ թույլատրվում է բազմաթիվ ծովային պահպանվող տարածքներում, այդ թվում՝ Շոտլանդիայի որոշ հատվածներում։
* 2024 թվականին Հունաստանը դարձավ առաջին երկիրը, որը որոշեց արգելել հատակային տրալինգը իր բոլոր ծովային պահպանվող տարածքներում։
* Այդ արգելքը, սակայն, ուժի մեջ կմտնի միայն 2030 թվականին։
* South Arran-ի ուսումնասիրության հեղինակները նշել են, որ ծովի հատակի պաշտպանությունը կարող է կարևոր դեր ունենալ նաև կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարում՝ ածխածնի պահպանման տեսանկյունից։ 

Պրահան և Կոպենհագենը կրկին կապվել են ուղիղ գնացքով

* Եվրոպայում բացվել է Պրահա-Կոպենհագեն նոր արագընթաց երկաթուղային երթուղին։
* Չեխիայի և Դանիայի մայրաքաղաքները ուղիղ գնացքով չէին կապվել ավելի քան տասը տարի։
* Նոր երթուղին գործարկվել է Czech Railways-ի կողմից։
* Գնացքը կարող է զարգացնել մինչև 230 կմ/ժ արագություն։
* Այն օրական ծառայություն է լինելու և կանգառներ է ունենալու Բեռլինում ու Համբուրգում։
* Ընդհանուր ճանապարհորդությունը տևում է մոտ 13 ժամ։
* Եվրոպայում գնացքով ճանապարհորդությունը նոր թափ է ստանում՝ հատկապես այն մարդկանց շրջանում, որոնք ցանկանում են նվազեցնել ավիաթռիչքներից առաջացող արտանետումները։
* Google-ի որոնման տվյալներով՝ վերջին մեկ ամսում «առանց թռիչքի արձակուրդներ» արտահայտության որոնումները աճել են 33 տոկոսով։
* Այս միտումը նաև ուժեղացել է այն ֆոնին, երբ ավիաընկերությունները չեղարկում են որոշ թռիչքներ՝ Մերձավոր Արևելքի հակամարտության հետևանքով առաջացած ավիավառելիքի պակասի պատճառով։ 

Ocean Cleanup-ը ներկայացնում է օվկիանոսային պլաստիկի կրճատման ծրագիր

* Հոլանդացի գյուտարար Բոյան Սլաթը հայտարարել է, որ օվկիանոսներում պլաստիկի ճգնաժամը հնարավոր է զգալիորեն նվազեցնել 15 տարվա ընթացքում։
* Ըստ նրա՝ դրա համար կարող է պահանջվել 1 միլիարդ դոլարից պակաս գումար։
* Սլաթի ղեկավարած The Ocean Cleanup ոչ առևտրային կազմակերպությունն արդեն կիրառում է տեխնոլոգիաներ, որոնք կանգնեցնում են աղբը մինչև այն ծով հասնելը։
* Սլաթի գնահատմամբ՝ եթե կենտրոնանալ ընդամենը 30 քաղաքի վրա, ապագա օվկիանոսային պլաստիկը հնարավոր է կրճատել մոտ մեկ երրորդով։
* Նրա ավելի մեծ նպատակը մինչև 2040 թվականը օվկիանոսներում լողացող պլաստիկի քանակը 90 տոկոսով նվազեցնելն է։ 

Ամփոփում

Այս շաբաթվա դրական լուրերը ցույց են տալիս, որ տարբեր երկրներում և ոլորտներում առաջընթացը միաժամանակ տեղի է ունենում մի քանի ուղղությամբ․

* գիտությունը փորձում է ավելի արագ և ճշգրիտ կանխատեսել հիվանդությունների ընթացքը,
* Ալցհայմերի բուժման հնարավորությունները ընդլայնվում են,
* Մեքսիկան շարժվում է դեպի համընդհանուր անվճար բուժօգնություն,
* աշխարհում աճում է էլեկտրականության և վերականգնվող էներգիայի դերը,
* քաղաքները սկսում են սահմանափակել կլիմային վնասող գովազդը,
* ծովային էկոհամակարգերը ստանում են նոր պաշտպանություն,
* Եվրոպայում երկաթուղային կապերը վերականգնվում են,
* իսկ օվկիանոսային պլաստիկի դեմ պայքարում ներկայացվում են ավելի հավակնոտ և գործնական ծրագրեր։